قدیمی ترین آزمایشگاه بایگانی - آزمایشگاه مرکزی پاتوبیولوژی  قدیمی ترین آزمایشگاه بایگانی - آزمایشگاه مرکزی پاتوبیولوژی

موقعیت ترکیبات آنتی اکسیدان در بدن

  • -

موقعیت ترکیبات آنتی اکسیدان در بدن

موقعیت ترکیبات آنتی اکسیدان در بدن

Antioxidant Status

   در رابطه با واکنشهای متابولیکی مختلف در بدن انسان علاوه بر تولید „ فوضولات و یا مواد زائد“ که باید دفع شوند ، ترکیبات جانبی دیگری نیز ظاهر میشوند که بعضآ در بدن مورد استفاده قرار میگیرند. قابل توجه اینکه این ترکیبات ممکن است که در شرایط خاص برای بدن زیان آور باشند. در جریان اکسیداسیون یا سوخت و ساز، ترکیبات دارای اثر تهاجمی بالا که رادیکالهای آزاد نامیده میشوند، ایجاد میگردند. از لحاظ شیمیائی مواد مذکور در سطح ملکولی حامل یک تک الکترون (غیر جفت) در مدار خارجی میباشند (a single unpaired electron in an outer shell) که فعال بودن و واکنش زائی خارق العاده آنها را در پی دارد.

رادیکالهای آزاد تنها دارای اثر تخریبی نیستند، بلکه در بدن انسان مورد استفاده نیز قرار میگیرند. از جمله خواص مهم و مثبت این رادیکالها میتوان به بهره گیری از آن در دفاع از بدن در مقابل باکتریها، کشتن آنها و یا جلوگیری از ایجاد سلولهای بدخیم و دفع آنها اشاره نمود. در بدن سالم همواره یک سیستم دفاعی در حال انجام وظیفه بوده و از بدن در کلیه جهات محافظت میکند. بعبارت دیگر این سیستم بعنوان گیرنده رادیکالهای آزاد از یکطرف از اثر تخریبی آنها جلوگیری کرده و از طرف دیگر بنا به احتیاج بخشی از آنرا در اختیار بدن قرار میدهد. واکنشهای التهابی در بدن، سمهای موجود در محیط زیست و یا همچنین افزایش استرس میتوانند ظرفیت سیستم آنتی اکسیدان را تحت فشار قرار داده و از کارآئی آن بکاهند. نتیجه این امر ظهور عدم توازن در این سیستم است. در این گونه موارد اثر تخریبی سیستم مذکور برتری پیدا میکند. این وضعیت را که از عدم تناسب بین تولید و تجزیه ترکیبات مربوطه ناشی میشود „ استرس اکسیدائی “ مینامند.

دو گروه علل خارجی و داخلی از علل ایجاد استرس اکسیدائی محسوب میشوند:

۱- علل داخلی:

  • تغذیه نامناسب
  • استرس ( فیزیکی و روانی)
  • عمل جراحی
  • بیماری قند
  • اختلالات متابولیسم چربیها
  • افزایش هوموسیستئین خون
  • اختلالات مزمن در عمل کلیه ها
  • بیماریهای همراه با واکنشهای التهابی

۲- علل خارجی:

  • پرتوهای یونیزان و ماوراء بفش
  • عوامل زیست محیطی نظیر اوزون و نیتریک اکسید و فلزات سنگین
  • نیکوتین و الکل
  • برخی از داروها نظیر سیتواستاتیکها (سم سلولی)

همچنین عوامل ژنتیکی نیز میتوانند فعالیت آنزیمهائی را که وظیفه سم زدائی را بعهده دارند، محدود کنند.

مکانیسمهای محافظت کننده از سیستم آنتی اکسیدان:

مکانیسمهای متعددی میتوانند در رابطه با جلوگیری از واکنشهای اکسیدائی و تولید رادیکالهای آزاد مؤثر واقع شوند. بعنوان مثال آنزیمهای گلوتاتیون ردوکتاز/پراکسیداز، کاتالاز و سوپراکسیددیس موتاز از عوامل مؤثر داخلی محسوب میشوند که این وظیفه را بعهده دارد. اما برخی از ویتامینها و عناصر کم نیاز نیز از عوامل خارجی بسیار مهم این سیستم حفاظتی بشمار میروند. آنزیمهای مذکور تحت عنوان Total-antioxidative status قابل اندازه گیری هستند.

  • ویتامین C یک ترکیب محلول در آب است که از اثر ضد اکسیداسیون قابل توجهی برخوردار میباشد. این ویتامین در عین حال ویتامین E داخل سلولی را که دارای خواص ضد اکسیداسیون است، احیاء و ترمیم مینماید.
  • ویتامین E بعنوان یک آنتی اکسیدان لیپوفیل از اکسیداسیون LDL جلوگیری میکند. LDL – کلسترین اکسید شده یک ریسک قابل توجه در رابطه با تصلب شرائین و پیشرفت آن محسوب میشود. ویتامین E در حقیقت به مجموعه ای از۸ ترکیب مختلف اطلاق میشود که بخصوص اسیدهای چرب اشباع نشده را در مقابل رادیکالهای آزاد محافظت میکنند. ویتامین E از طریق تغذیه وارد بدن شده و بحد وفور در روغن آفتاب گردن و روغن تخم کتان یافت میگردد.

در کنار ویتامین های محلول در آب و در چربی، عناصر کم نیاز نیز نقش مهمی در رابطه با ترکیبات آنتی اکسیدان ایفا میکنند. بخصوص قابلیت ذخیره ویتامینهای محلول در آب بسیار کم است و باید باندازه کافی و مستمر وارد بدن گردند.این مسئله در مورد عناصر کم نیاز که در بدن تولید نمیشوند صادق است.

  • سلنیوم (Se) بخصوص در گلبولهای قرمز یافت میشود که بهمراه ویتامین E جدار این سلولها و بطور کلی عموم غشاء های لیپیدی (Lipid membrane) را محافظت میکند. سلنیوم بعلاوه بعنوان محرک سیستم ایمنی و داشتن اثر ضد التهابی برای بدن انسان مورد نیاز است. و بالاخره سلنیوم جهت واکنش گلوتاتیون- پراکسیداز کار برد دارد.
  • روی (Zn) برای انسان یک عنصر کم نیاز مهم محسوب میشود که دارای کاربرد های متعدد است. نخست آنکه بعنوان یک گیرنده بسیار فعال از توان مقابله با رادیکالهای آزاد برخوردار است و ثانیآ نقش قابل توجهی در رابطه با تنظیم و عمل سیستم ایمنی ایفا میکند. بعلاوه روی جهت واکنش آنزیم سم زدا یعنی سوپراکسید- دیس موتاز مورد نیاز بدن انسان است.

بیماریهای زیر در رابطه با استرس اکسیدائی مطرح هستند:

  • تصلب شرائین یا آرتریو اسکلروز (آهکی شدن دیواره عروق ناشی از LDL – اکسید شده)
  • ایجاد سرطان (carcinogenesis)
  • آسیب اکسیدائی DNA یا ایجاد نقص در کد ژنتیکی
  • بیماریهای التهابی و روماتیسمی
  • آرتریت روماتوئید
  • اختلال در عمل غده تیروئید
  • بیماریهای استحاله ای سیستم عصبی (degenerative) نظیر بیماری آلزهایمر وپارکینزون
  • بیماری دیابت
  • آب مروارید (cataract) و Macula degeneration

تغذیه و مواد حیاتی:

همانطور که در فوق به آن اشاره شد بدن انسان جهت برقرار ساختن ظرفیت ضد اکسیدائی احتیاج مبرمی به ویتامینها و عناصر کم نیاز دارد. آنچه که باید مورد توجه قرار گیرد آنکه تولید برخی از آنها در بدن ممکن نیست. بنابراین لازمست که ورود مطمئن و مستمر آنها به بدن تحت نظر قرار داشته باشد. چنانچه تحت شرایط سخت، نظیر سنین رشد، حاملگی، بیماریهای سخت التهابی، اعتیاد به نیکوتین و الکل، شیمی درمانی و پرتودرمانی و افزایش استرس سیستم محافظت کننده، ناتوان و شکننده گردد، در آنصورت علاوه بر تغذیه ممکن است که تجویز اضافی مواد حیاتی مورد بحث لازم باشد.

البته ممکن است که بدون قرار گرفتن در شرایط خاص و سخت نیز کمبود ویتامینها و عناصر کم نیاز عارض گردد. در اینصورت نیز جهت تقویت سیستم ایمنی تجویز مواد حیاتی لازم خواهد بود.

تنها یک سیستم ایمنی پایدار میتواند بدن را در مقابل ظهور سرطان و بیماریهای خود ایمنی و پیری زود رس حفظ نماید.

همچنین بمنظور افزایش توان جسمی و روانی نیز باید هموراه مقدار لازم از و یتامینها و عناصر کم نیاز در اختیار بدن قرار گیرند. در برخی ازموارد که نیاز مبرم و فوری مطرح باشد باید تجویز از راه تزریقی صورت گیرد.

در رابطه با اجرای برنامه „ ضد پیری“ یا (Anti-aging concept) بمنظور پایدار ساختن سلامتی و پر نشاط بودن در سنین پیری نیز تجویز اضافی ویتامینها و عناصر کم نیاز با نظر پزشک ، الزامی است.

جهت تشخیص تنها به تعداد اندکی از آزمایشها نیاز است که کنترل کلی سیستم را مقدور میسازد. در صورت نیاز میتوان از تعیین میزان رزرو عناصر کم نیاز و ویتامینها نیز استفاده نمود.

مراجع :

۱-Labor und Diagnose,Lothar Thomas 2013

۲- Limbach laboratory information Heidelberg, Germany